Faworki (chrust) na tłusty czwartek – przepis na kruche, pęcherzykowe faworki i najczęstsze błędy przy smażeniu

faworki

Faworki (chrust) na tłusty czwartek – przepis na kruche, pęcherzykowe faworki i najczęstsze błędy przy smażeniu

Kruche, pęcherzykowe faworki na tłusty czwartek robi się z ciasta na żółtkach ze śmietaną i spirytusem. Ciasto rozwałkowuje się na 1-2 mm i smaży w tłuszczu o temperaturze 175-180°C. O efekcie decydują trzy etapy: przygotowanie ciasta, wałkowanie i smażenie. Przez lata smażenia chrustu przekonaliśmy się, że twarde, tłuste albo blade faworki rzadko wynikają ze złego przepisu, tylko z błędu na jednym z tych etapów.

Faworki przepis: jakie składniki i proporcje na chrust?

Na ok. 50-60 faworków potrzeba 300 g mąki pszennej, 5 żółtek, 100 g gęstej kwaśnej śmietany 18%, łyżki spirytusu i szczypty soli.

Poniższe proporcje sprawdzamy przy każdym smażeniu na tłusty czwartek. Wychodzi z nich jedna duża misa chrustu, czyli 50-60 kokardek średniej wielkości:

  • 300 g mąki pszennej typ 450 lub 500, przesianej, żeby ciasto było gładkie i bez grudek.
  • 5 żółtek z jaj w rozmiarze L, w temperaturze pokojowej.
  • 100 g gęstej kwaśnej śmietany 18%, czyli ok. 4 czubate łyżki.
  • 1 łyżka spirytusu 95% albo wódki. W wersji bez alkoholu sprawdza się łyżka octu spirytusowego 10%.
  • Szczypta soli, która podkreśla smak niesłodzonego ciasta.
  • Ok. 1 kg smalcu lub 1 l rafinowanego oleju do smażenia oraz cukier puder do posypania.

Każdy składnik ma w tym przepisie swoje zadanie. Żółtka wnoszą tłuszcz i lecytynę, które ograniczają tworzenie się twardej siatki glutenowej. Dlatego faworki na samych żółtkach są kruche, a nie gumowe. Gęsta śmietana nawilża ciasto i nadaje mu elastyczność, dzięki której da się je rozciągnąć na grubość kartki.

Spirytus wrze w ok. 78°C, więc w gorącym tłuszczu odparowuje gwałtownie i rozpycha ciasto od środka. Para alkoholu tworzy bąble i skraca czas smażenia, przez co chrust wchłania mniej tłuszczu. Do ciasta nie dodajemy cukru, bo przypala się szybciej niż mąka.

Jak zrobić faworki z pęcherzykami: wyrabianie i wałkowanie ciasta?

Faworki z pęcherzykami robi się z gładkiego, elastycznego ciasta, które bije się wałkiem, składa i po odpoczynku rozwałkowuje na 1-2 mm.

Do przesianej mąki z solą dodajemy żółtka, śmietanę i spirytus. Ciasto zagniatamy 8-10 minut, aż przestanie kleić się do dłoni i zrobi się gładkie. Jeśli lepi się mimo wyrabiania, dosypujemy łyżkę mąki, a gdy kruszy się i pęka, dodajemy łyżkę śmietany. Ciasto ma być wyraźnie twardsze niż na pierogi, bo miękkie gorzej trzyma powietrze.

Dlaczego ciasto na faworki trzeba bić wałkiem i składać?

Bicie wałkiem i składanie ciasta na faworki zamyka w nim warstwy powietrza, które w gorącym tłuszczu rozszerzają się i tworzą bąble.

Ciasto na faworki zawiera mało wody, więc samo wyrabianie nie wystarczy, żeby zatrzymać w nim bąble powietrza. Po zagnieceniu kładziemy je na stolnicy i uderzamy wałkiem przez 10-15 minut. Co kilka uderzeń składamy placek na pół i znów go spłaszczamy. Ciasto zaczyna lśnić, a po przekrojeniu nożem widać w nim drobne pęcherzyki.

Podobny efekt daje metoda bez bicia. Placek rozwałkowujemy cienko, składamy na cztery i powtarzamy to 5-6 razy. Każde złożenie tworzy kolejną warstwę z cienką przestrzenią powietrza. W tłuszczu warstwy rozchodzą się pod naporem pary wodnej i odparowującego spirytusu. Faworki pokrywają się wtedy bąblami, zamiast smażyć się jak płaskie herbatniki.

Jak cienko rozwałkować ciasto na faworki i ile ma odpoczywać?

Ciasto na faworki odpoczywa 20-30 minut pod ściereczką, a potem wałkuje się je na grubość 1-2 mm, tak cienko, by prześwitywało pod światło.

Odpoczynek rozluźnia gluten napięty podczas bicia. Ciasto wałkowane od razu kurczy się jak gumka i nie chce zejść poniżej 3-4 mm. Po 20-30 minutach pod ściereczką rozciąga się bez oporu. Nie wkładamy go do lodówki, bo schłodzone ciasto twardnieje i trudniej rozwałkować je na 1-2 mm.

Wałkowanie ciasta prowadzimy porcjami, po ćwierć bryły, a resztę trzymamy przykrytą, żeby nie obeschła. Stolnicę podsypujemy oszczędnie, bo nadmiar mąki przypala się w tłuszczu i go brudzi. Dobrą grubość poznajemy po tym, że przez ciasto widać wzór obrusu. Placek grubszy niż 2 mm daje twarde faworki z nielicznymi bąblami.

Jak formować kokardki i smażyć chrust w odpowiedniej temperaturze?

Kokardki tnie się z pasków 3-4 na 10 cm, a chrust smaży się w tłuszczu o temperaturze 175-180°C, po 20-40 sekund na stronę.

Rozwałkowany placek kroimy radełkiem na paski szerokości 3-4 cm, a potem ukośnie na odcinki długości ok. 10 cm. Pośrodku każdego robimy nacięcie na 3 cm i przewlekamy przez nie jeden koniec, żeby powstały kokardki. Formujemy od razu całą porcję i przykrywamy ją ściereczką, bo smażenie idzie szybko.

Tłuszcz wlewamy do szerokiego garnka na wysokość co najmniej 4-5 cm, tak by faworki swobodnie pływały. Wrzucamy po 2-3 sztuki, a po pierwszych bąblach, czyli po 20-40 sekundach, odwracamy je drewnianym patyczkiem. Gotowy chrust wyjmujemy łyżką cedzakową i odsączamy na ręczniku papierowym. Przed tłustym czwartkiem smażymy zwykle kilka partii z rzędu, dlatego temperaturę sprawdzamy termometrem kuchennym po każdej porcji.

Temperatura tłuszczuCo dzieje się z ciastemEfekt
Poniżej 160°CSmaży się długo i nasiąka tłuszczemFaworki ciężkie, tłuste i blade
175-180°CBąble pojawiają się po kilku sekundachFaworki złociste, kruche i suche w dotyku
Powyżej 190°CWierzch brązowieje w kilka sekundCiemne z zewnątrz, surowe w środku

Bez termometru pomaga próba z kawałkiem ciasta. W dobrze nagrzanym tłuszczu od razu wypływa, otacza się bąbelkami i złoci w ok. 30 sekund. Jeśli opada na dno, tłuszcz jest za zimny.

Smalec czy olej rzepakowy: na czym smażyć faworki?

Smalec daje faworkom bardziej kruchą strukturę i tradycyjny smak, a rafinowany olej rzepakowy jest neutralny i dobrze znosi temperaturę smażenia.

Dobrym kompromisem jest mieszanka pół na pół, która zachowuje lekko wytrawną nutę smalcu. Olej nierafinowany odpada, bo przy 175°C dymi i daje gorzki posmak.

Olej do smażenia ani smalec nie powinny służyć do kolejnych smażeń. Zużyty tłuszcz ciemnieje, pieni się i dymi w coraz niższej temperaturze, a faworki przejmują jego zapach. Po jednej sesji smażenia tłuszcz wyrzucamy.

Co zrobić, żeby faworki nie były miękkie i tłuste: najczęstsze błędy?

Faworki są miękkie i tłuste głównie przez za grube ciasto, za zimny tłuszcz, smażenie zbyt wielu sztuk naraz i cukier puder na ciepłym chruście.

Gdy faworki wychodzą gumowe albo nasiąknięte tłuszczem, przyczyna prawie zawsze leży w jednym z tych błędów:

  • Za grube ciasto. Placek powyżej 2 mm smaży się dłużej i twardnieje, dlatego wałkujemy go do prześwitu.
  • Brak odpoczynku ciasta. Napięty gluten kurczy placek, który zostaje gruby, a 20-30 minut pod ściereczką rozwiązuje problem.
  • Za niska temperatura tłuszczu. Poniżej 160°C ciasto chłonie olej do smażenia jak gąbka, więc czekamy, aż tłuszcz dojdzie do 175°C.
  • Zbyt wiele sztuk naraz. Każda zimna kokardka obniża temperaturę tłuszczu, a przy kilku naraz spada ona o kilkanaście stopni.
  • Wielokrotnie używany tłuszcz. Przepalony smalec lub olej przyspiesza brązowienie i daje gorzki posmak.
  • Cukier puder na ciepłych faworkach. Topi się od pary, tworzy wilgotną warstwę i rozmiękcza chrust w ciągu kilku godzin.

Popełniony błąd łatwo rozpoznać po wyglądzie usmażonej kokardki. Blade, matowe i tłuste w dotyku faworki smażyły się w za zimnym tłuszczu albo w zbyt dużej partii. Ciemnobrązowe z wierzchu, a surowe i ciągnące się w środku trafiły do tłuszczu cieplejszego niż 190°C. Jasne, twarde kokardki z nielicznymi bąblami zdradzają za gruby placek.

Suchy chrust z małą liczbą bąbli daje też rezygnacja z głębokiego tłuszczu. Faworki z piekarnika piecze się zwykle 8-10 minut w 180-200°C, a z frytkownicy beztłuszczowej ok. 5-7 minut w 180°C. Gorące powietrze nagrzewa ciasto stopniowo, więc spirytus ulatnia się powoli, zamiast gwałtownie odparować i rozepchnąć warstwy. Takie faworki są wyraźnie suchsze i bardziej przypominają kruche ciastka niż klasyczny chrust.

Jak przechowywać faworki po tłustym czwartku, żeby zostały kruche?

Całkowicie wystudzone faworki trzymamy w szczelnej puszce z papierem do 5-7 dni, a cukrem pudrem posypujemy je tuż przed podaniem.

Źle przechowane faworki miękną już następnego dnia, dlatego trzymamy się trzech zasad:

  • Pakujemy je dopiero całkowicie wystudzone, bo ciepłe parują i zamykają w pojemniku wilgoć.
  • Puszkę wykładamy papierem do pieczenia, który zbiera resztki tłuszczu.
  • Zmiękłe faworki podsuszamy 3-5 minut w piekarniku nagrzanym do 120°C i studzimy przed posypaniem.

Rekomendujemy smażenie dzień przed tłustym czwartkiem albo rano w dniu podania. Wtedy chrust jest najbardziej kruchy, a cukier puder sypiemy dopiero na półmisku.