Faworki (chrust) na tłusty czwartek – przepis na kruche, pęcherzykowe faworki i najczęstsze błędy przy smażeniu
Kruche, pęcherzykowe faworki na tłusty czwartek robi się z ciasta na żółtkach ze śmietaną i spirytusem. Ciasto rozwałkowuje się na 1-2 mm i smaży w tłuszczu o temperaturze 175-180°C. O efekcie decydują trzy etapy: przygotowanie ciasta, wałkowanie i smażenie. Przez lata smażenia chrustu przekonaliśmy się, że twarde, tłuste albo blade faworki rzadko wynikają ze złego przepisu, tylko z błędu na jednym z tych etapów.
Faworki przepis: jakie składniki i proporcje na chrust?
Na ok. 50-60 faworków potrzeba 300 g mąki pszennej, 5 żółtek, 100 g gęstej kwaśnej śmietany 18%, łyżki spirytusu i szczypty soli.
Poniższe proporcje sprawdzamy przy każdym smażeniu na tłusty czwartek. Wychodzi z nich jedna duża misa chrustu, czyli 50-60 kokardek średniej wielkości:
- 300 g mąki pszennej typ 450 lub 500, przesianej, żeby ciasto było gładkie i bez grudek.
- 5 żółtek z jaj w rozmiarze L, w temperaturze pokojowej.
- 100 g gęstej kwaśnej śmietany 18%, czyli ok. 4 czubate łyżki.
- 1 łyżka spirytusu 95% albo wódki. W wersji bez alkoholu sprawdza się łyżka octu spirytusowego 10%.
- Szczypta soli, która podkreśla smak niesłodzonego ciasta.
- Ok. 1 kg smalcu lub 1 l rafinowanego oleju do smażenia oraz cukier puder do posypania.
Każdy składnik ma w tym przepisie swoje zadanie. Żółtka wnoszą tłuszcz i lecytynę, które ograniczają tworzenie się twardej siatki glutenowej. Dlatego faworki na samych żółtkach są kruche, a nie gumowe. Gęsta śmietana nawilża ciasto i nadaje mu elastyczność, dzięki której da się je rozciągnąć na grubość kartki.
Spirytus wrze w ok. 78°C, więc w gorącym tłuszczu odparowuje gwałtownie i rozpycha ciasto od środka. Para alkoholu tworzy bąble i skraca czas smażenia, przez co chrust wchłania mniej tłuszczu. Do ciasta nie dodajemy cukru, bo przypala się szybciej niż mąka.
Jak zrobić faworki z pęcherzykami: wyrabianie i wałkowanie ciasta?
Faworki z pęcherzykami robi się z gładkiego, elastycznego ciasta, które bije się wałkiem, składa i po odpoczynku rozwałkowuje na 1-2 mm.
Do przesianej mąki z solą dodajemy żółtka, śmietanę i spirytus. Ciasto zagniatamy 8-10 minut, aż przestanie kleić się do dłoni i zrobi się gładkie. Jeśli lepi się mimo wyrabiania, dosypujemy łyżkę mąki, a gdy kruszy się i pęka, dodajemy łyżkę śmietany. Ciasto ma być wyraźnie twardsze niż na pierogi, bo miękkie gorzej trzyma powietrze.
Dlaczego ciasto na faworki trzeba bić wałkiem i składać?
Bicie wałkiem i składanie ciasta na faworki zamyka w nim warstwy powietrza, które w gorącym tłuszczu rozszerzają się i tworzą bąble.
Ciasto na faworki zawiera mało wody, więc samo wyrabianie nie wystarczy, żeby zatrzymać w nim bąble powietrza. Po zagnieceniu kładziemy je na stolnicy i uderzamy wałkiem przez 10-15 minut. Co kilka uderzeń składamy placek na pół i znów go spłaszczamy. Ciasto zaczyna lśnić, a po przekrojeniu nożem widać w nim drobne pęcherzyki.
Podobny efekt daje metoda bez bicia. Placek rozwałkowujemy cienko, składamy na cztery i powtarzamy to 5-6 razy. Każde złożenie tworzy kolejną warstwę z cienką przestrzenią powietrza. W tłuszczu warstwy rozchodzą się pod naporem pary wodnej i odparowującego spirytusu. Faworki pokrywają się wtedy bąblami, zamiast smażyć się jak płaskie herbatniki.
Jak cienko rozwałkować ciasto na faworki i ile ma odpoczywać?
Ciasto na faworki odpoczywa 20-30 minut pod ściereczką, a potem wałkuje się je na grubość 1-2 mm, tak cienko, by prześwitywało pod światło.
Odpoczynek rozluźnia gluten napięty podczas bicia. Ciasto wałkowane od razu kurczy się jak gumka i nie chce zejść poniżej 3-4 mm. Po 20-30 minutach pod ściereczką rozciąga się bez oporu. Nie wkładamy go do lodówki, bo schłodzone ciasto twardnieje i trudniej rozwałkować je na 1-2 mm.
Wałkowanie ciasta prowadzimy porcjami, po ćwierć bryły, a resztę trzymamy przykrytą, żeby nie obeschła. Stolnicę podsypujemy oszczędnie, bo nadmiar mąki przypala się w tłuszczu i go brudzi. Dobrą grubość poznajemy po tym, że przez ciasto widać wzór obrusu. Placek grubszy niż 2 mm daje twarde faworki z nielicznymi bąblami.
Jak formować kokardki i smażyć chrust w odpowiedniej temperaturze?
Kokardki tnie się z pasków 3-4 na 10 cm, a chrust smaży się w tłuszczu o temperaturze 175-180°C, po 20-40 sekund na stronę.
Rozwałkowany placek kroimy radełkiem na paski szerokości 3-4 cm, a potem ukośnie na odcinki długości ok. 10 cm. Pośrodku każdego robimy nacięcie na 3 cm i przewlekamy przez nie jeden koniec, żeby powstały kokardki. Formujemy od razu całą porcję i przykrywamy ją ściereczką, bo smażenie idzie szybko.
Tłuszcz wlewamy do szerokiego garnka na wysokość co najmniej 4-5 cm, tak by faworki swobodnie pływały. Wrzucamy po 2-3 sztuki, a po pierwszych bąblach, czyli po 20-40 sekundach, odwracamy je drewnianym patyczkiem. Gotowy chrust wyjmujemy łyżką cedzakową i odsączamy na ręczniku papierowym. Przed tłustym czwartkiem smażymy zwykle kilka partii z rzędu, dlatego temperaturę sprawdzamy termometrem kuchennym po każdej porcji.
| Temperatura tłuszczu | Co dzieje się z ciastem | Efekt |
|---|---|---|
| Poniżej 160°C | Smaży się długo i nasiąka tłuszczem | Faworki ciężkie, tłuste i blade |
| 175-180°C | Bąble pojawiają się po kilku sekundach | Faworki złociste, kruche i suche w dotyku |
| Powyżej 190°C | Wierzch brązowieje w kilka sekund | Ciemne z zewnątrz, surowe w środku |
Bez termometru pomaga próba z kawałkiem ciasta. W dobrze nagrzanym tłuszczu od razu wypływa, otacza się bąbelkami i złoci w ok. 30 sekund. Jeśli opada na dno, tłuszcz jest za zimny.
Smalec czy olej rzepakowy: na czym smażyć faworki?
Smalec daje faworkom bardziej kruchą strukturę i tradycyjny smak, a rafinowany olej rzepakowy jest neutralny i dobrze znosi temperaturę smażenia.
Dobrym kompromisem jest mieszanka pół na pół, która zachowuje lekko wytrawną nutę smalcu. Olej nierafinowany odpada, bo przy 175°C dymi i daje gorzki posmak.
Olej do smażenia ani smalec nie powinny służyć do kolejnych smażeń. Zużyty tłuszcz ciemnieje, pieni się i dymi w coraz niższej temperaturze, a faworki przejmują jego zapach. Po jednej sesji smażenia tłuszcz wyrzucamy.
Co zrobić, żeby faworki nie były miękkie i tłuste: najczęstsze błędy?
Faworki są miękkie i tłuste głównie przez za grube ciasto, za zimny tłuszcz, smażenie zbyt wielu sztuk naraz i cukier puder na ciepłym chruście.
Gdy faworki wychodzą gumowe albo nasiąknięte tłuszczem, przyczyna prawie zawsze leży w jednym z tych błędów:
- Za grube ciasto. Placek powyżej 2 mm smaży się dłużej i twardnieje, dlatego wałkujemy go do prześwitu.
- Brak odpoczynku ciasta. Napięty gluten kurczy placek, który zostaje gruby, a 20-30 minut pod ściereczką rozwiązuje problem.
- Za niska temperatura tłuszczu. Poniżej 160°C ciasto chłonie olej do smażenia jak gąbka, więc czekamy, aż tłuszcz dojdzie do 175°C.
- Zbyt wiele sztuk naraz. Każda zimna kokardka obniża temperaturę tłuszczu, a przy kilku naraz spada ona o kilkanaście stopni.
- Wielokrotnie używany tłuszcz. Przepalony smalec lub olej przyspiesza brązowienie i daje gorzki posmak.
- Cukier puder na ciepłych faworkach. Topi się od pary, tworzy wilgotną warstwę i rozmiękcza chrust w ciągu kilku godzin.
Popełniony błąd łatwo rozpoznać po wyglądzie usmażonej kokardki. Blade, matowe i tłuste w dotyku faworki smażyły się w za zimnym tłuszczu albo w zbyt dużej partii. Ciemnobrązowe z wierzchu, a surowe i ciągnące się w środku trafiły do tłuszczu cieplejszego niż 190°C. Jasne, twarde kokardki z nielicznymi bąblami zdradzają za gruby placek.
Suchy chrust z małą liczbą bąbli daje też rezygnacja z głębokiego tłuszczu. Faworki z piekarnika piecze się zwykle 8-10 minut w 180-200°C, a z frytkownicy beztłuszczowej ok. 5-7 minut w 180°C. Gorące powietrze nagrzewa ciasto stopniowo, więc spirytus ulatnia się powoli, zamiast gwałtownie odparować i rozepchnąć warstwy. Takie faworki są wyraźnie suchsze i bardziej przypominają kruche ciastka niż klasyczny chrust.
Jak przechowywać faworki po tłustym czwartku, żeby zostały kruche?
Całkowicie wystudzone faworki trzymamy w szczelnej puszce z papierem do 5-7 dni, a cukrem pudrem posypujemy je tuż przed podaniem.
Źle przechowane faworki miękną już następnego dnia, dlatego trzymamy się trzech zasad:
- Pakujemy je dopiero całkowicie wystudzone, bo ciepłe parują i zamykają w pojemniku wilgoć.
- Puszkę wykładamy papierem do pieczenia, który zbiera resztki tłuszczu.
- Zmiękłe faworki podsuszamy 3-5 minut w piekarniku nagrzanym do 120°C i studzimy przed posypaniem.
Rekomendujemy smażenie dzień przed tłustym czwartkiem albo rano w dniu podania. Wtedy chrust jest najbardziej kruchy, a cukier puder sypiemy dopiero na półmisku.
Redakcja Personalnej Kuchni pisze o polskiej kuchni regionalnej – lubelskiej, mazowieckiej, kujawsko-pomorskiej, warmińsko-mazurskiej – oraz o tym, jak tradycyjne dania wypadają w restauracjach. Przygotowuje przepisy, opowiada historię potraw takich jak bigos staropolski czy pierogi regionalne i podpowiada, po czym poznać dobrze przyrządzony barszcz albo tatar. Opiera się na książkach kucharskich, opracowaniach o tradycjach kulinarnych i wiedzy o produktach regionalnych.




